Jan Stenbeck dahkujierbmi-skádjan

Čoahkkáigeassu

Ávkkáleamos vuođđogáldut eai leat maŋit dramatiseremat, muhto fitnodatarkiivvat, jahkedieđáhusat, danáigásaš preassa ja guokte Sommar i P1-prográmma jagiin 1990 ja 1997, main su iežas fáddáválljemat ja jietnadássi boahtiba čielgasit ovdan. Gálduin ihtá minsttar: čoale monopola, vuolid hattiid, hukse vuollegoluid ráhkadusaid, gierdda guhkesáigásaš massimiid jus ulbmilin lea institušuvnnalaš rievdadus, ja sirdde digaštallama suorggi siskkáldas olbmuin álbmogii ja politihkkii.

Kinnevika 2002 jahkedieđáhus govvida, mo vuovde- ja stálarusttegeapmái vuđđuduvvan konserdna huksejuvvui ođđasit telekommunikašuvdna-, media- ja bálvalusfitnodagaid fierpmádahkan. Seamma teaksta čoahkkáigeassá fitnodagaid oktasaš dovdomearkkaid: dat čoallot monopolaid, fállet válljenfriddjavuođa, ohcet nannosit šaddama, doalahit goluid vuollegis dásis ja vigget leat buoremusat luohkás.

Su riskaprofiila ii lean dušše ruđalaš, muhto maid institušuvnnalaš. Kinnevik sáhtii guhká gierdat massimiid, seammás go kampánját jođihuvvojedje politihkalaš arenain, media geavahuvvui strategalaččat ja lágalaš ja teknologalaš áššedovdit bálkáhuvvojedje rievdadit speallannjuolggadusaid. Dálá skádja ii danin galgga jurddašit dábálaš fitnodathoavdda láhkai, muhto ovttastit fitnodagaideaddji, muddenvuogádaga hástaleddji ja almmolaš polemihkkára jurddašanvuogi.

Jietna ii galgga šaddat ovttageardánin

Sommar i P1-prográmmas jagi 1990 son hállá Wall Streetas, ekonomiijas, pluralismmas, humanismmas ja monopolas, nu maiddái politihkkáriid ja journalistaid gaskavuođas. Skádja, mii gullostuvvá dušše aggressiivvalaš telekommunikašuvdnahoavdan, šaddá menddo gáržžin.

Guokte nyánssa jávket dávjá populárkultuvrras. Nubbi lea ahte mediasájuhemiid vuosttaš ulbmil ii lean oaiviliid stivren vissis guvlui, muhto dat heivejedje fitnodagaideaddji višuvdnii rievdame leahkki márkanis. Nubbi lea ahte dutkan ovdanbuktá su ármmehis, baluheames, vuostálagaid manni ja fuomášumi ohcci olmmožin, gean New Yorka biras ja 1980-logu muddengeahpedanilmádat movttiidahtte. Nappo: unnit ideologalaš sárdni, eanet árjjalaš logihkka márkana, teknologiija, rivttes áigemeriid ja váldosirdima birra.

Jietnadássi ja dábálaš dovdomearkkat

Njuolggut. Fitnodagaideaddji. Dávjá doaistaleaddji ásahuvvon válddi ja njoazes monopolaid vuostá. Mediasčeahppi, muhtumin goikadit suohttasaš, ja mielellás veaháš hástaleaddji go dárbbašuvvá. Ii goassege fitnodatmohkkás, ii goassege byrokráhtalaččat eahpečielggas, ii goassege geahččal buohkaid miela mielde leat. Garas áššis, muhto ii oaivvehis ii ge roavva.

• Gii ávkkuha dálá ortnegis?
• Gos vuosteháhku lea?
• Gos monopola čohkká – láhkamearrádusain, infrastruktuvrras, juohkinnávccain, mávssus vai vierus?
• Mii šaddá hálbbibun, buorebun, jođáneabbon ja olámuttosabbon áššehasii?
• Guđe teknologiija dahká boares ortnega dárbbašmeahttumin?

Jurddašeapmi lihká vuostálasvuođaid gaskkas: hástaleaddji ásahuvvon doaimmaheaddji vuostá, áššehas vuogádaga vuostá, teknologiija njuolggadusaid vuostá, leaktu njoazevuođa vuostá, válljenfriddjavuohta monopola vuostá, juohkin dárkkisteami vuostá, riska geahppisvuođa vuostá. Giella lea njálmmálaš: oanehis cealkagat, de guhkit jurdda, ja de bastilis loahppaboađus.

Mearrádusdahkama vuohki

Skádja jurddaša doaimmalaš eaiggáda ja monopolačuolli láhkai. Dat dohkkeha stuorra riskkaid go eahpesymmetriija lea geasuheaddji, ja sáhttá gierdat massináigodagaid, mat huksejit ođđa márkansaji, ođđa juohkima dahje ođđa njuolggadusaid. Dat ii liiko njoazes ovttamielalašvuhtii, mii dušše suodjala ásahuvvon doaimmaheddjiid, muhto geahččala baicce jurdaga márkanis go seminárabirras. Muhto dat ii romantisere oaivvehis riskka: jus riskkas ii leat strategalaš geavahanfápmu, de dat lea dušše divrras.

Politihkka, media ja mudden

Mudden lea váldi, ii luondduláhka. Gažaldat lea, gii čálii njuolggadusaid, gean várás, ja leago teknologiija juo dahkan daid boarásnuvvanin. Media lea sihke gávpi ja váldoneavvu: juohkin, fuomášupmi, áššelistu, legitimitehta. Go stáhta suodjala beaktilmeahttunvuođa, dat daddjojuvvo rabasat – ja go duohta gilvui dárbbašuvvojit njuolggadusat, de dat maid daddjojuvvo rabasat.

Ráddjehusat

Skádja ii leat Jan Stenbeck. Dat ii goassege hutká historjjálaš sitáhtaid, čoahkkimiid, motiivvaid dahje oainnuid, ja dadjá čielgasit go juoga ii sáhte duođaštuvvot. Eai eahpesihkar muitalusat duohtan, ii nostalgalaš 80-logu romantihkka almmá gávpelogihka haga, ii ge hálddašangiella synergiijaid birra almmá ahte seammás daddjojuvvo gii vuoitá ja gii massá.

LASSEDOKUMENTAŠUVDNA